Muzyka wsp蟪czesna
Relacje
Opera
Historia
P硑ty
Archiwum Artyku硑 Ksią縦i P硑ty Autorzy Koncerty Prenumerata Reklamy i Og硂szenia Forum Kontakt
Historia  Skarby z Kamiennej G贸ry jeszcze raz...

Pani Katarzyna Pilipiuk opisała rzeczywiście niezwykle rzadkie i niedocenione przez krajowych badaczy instrumenty ze zbior贸w Muzeum Tkactwa Dolnośląskiego w Kamiennej G贸rze (Skarby z Kamiennej G贸ry. Najstarsze datowane rożki angielskie, nr 5/2011 s. 34-35).

  Fortepian stołowy, ok. 1760, Muzeum Tkactwa w Kamiennej G贸rze, nr inw. MTD 1087-S, Fot. Joanna Rzepka  
  Fortepian stołowy, ok. 1760, Muzeum Tkactwa w Kamiennej G贸rze, nr inw. MTD 1087-S, Fot. Joanna Rzepka  
Opr贸cz wymienionych przez autorkę ośmiu instrument贸w dętych drewnianych znajduje się tam jeszcze kilkuklapowy, niesygnowany fagot z przełomu XVIII/XIX w., werbel wrocławski (?) z XIX w. i drugi z początku XX w., oraz nie mniej cenny fortepian stołowy z ok. 1760-70 r., r贸wnież niesygnowany. Wszystkie instrumenty dokumentowałem (pomiary, fotografie itp.) jeszcze w roku 1985 dla Ośrodka Dokumentacji Zabytk贸w, kt贸ry w ostatnim dziesięcioleciu nazywano Krajowym Ośrodkiem Badań i Dokumentacji Zabytk贸w, a od stycznia tego roku przybrał pompatyczne miano Narodowego Instytutu Dziedzictwa (MKiDN chce się zapewne znaleźć na fali kolejnego w dziejach "brązownictwa" i nadętego nazewnictwa rozpowszechnionego w kraju - w Krakowie widziałem ostatnio Wyższą Szkołę Europejską zaszczytnego patrona zresztą, ale nie doszedłem, czego ta szkoła uczy - europejskości?). W owym roku 1985 podano mi w Muzeum informację, że opisane instrumenty dęte przejęto w roku 1948 z dawnego niemieckiego muzeum przy miejscowym kościele ewangelickim. Takich małych kolekcji było niegdyś wiele, to najczęściej pozostałości dawnych przykościelnych kapel. Dodawanie rodowodu krzeszowskiego nie jest tutaj potrzebne, tym bardziej, że niepotwierdzone dotąd żadnymi badaniami. Oryginalne sygnatury na dźwięcznikach rożk贸w - "I. C. Klaembf. 1732" - świadczą raczej o ich wykonaniu dla konkretnej kapeli, jej właściciela lub nawet muzyka, ukrytego pod owym skr贸towo zapisanym nazwiskiem. Świadczą też o wykonaniu ich raczej właśnie w 1732 r., niż znacznie wcześniej. Być może po pewnym czasie instrumenty podarowano kapeli przykościelnej.
Jednym z gł贸wnych bohater贸w artykułu jest wrocławski budowniczy instrument贸w dętych drewnianych, także i wyżej wymienionych rożk贸w angielskich, sygnujący je nazwiskiem Weigel z inicjałami J. I. (lub "I. T." lub "H."). Spośr贸d stosunkowo wielu zachowanych jego instrument贸w część jest odnotowana we wspomnianym przez autorkę nowym opracowaniu słownika budowniczych instrument贸w dętych L.G. Langwilla (przez nieżyjącego od roku Williama Waterhouse'a - pominął dane niekt贸rych instrument贸w z Kamiennej G贸ry, choć podałem mu wszystkie). W słowniku wymieniono r贸wnież, wprawdzie bez szczeg贸ł贸w, oboje z muzeum w Paryżu (a więc nie te odnalezione dopiero ostatnio, jakkolwiek błędnie datowane z niewiadomego powodu) i w Pradze, a także flet basowy z klasztoru na Jasnej G贸rze. Mogę dodać, iż kolekcja Marlowa Sigala w Bostonie posiada przypisywany Weigelowi ob贸j myśliwski z ok. 1840 r., a na Pierwszej Polskiej Wystawie Muzycznej w Warszawie w 1888 r. prezentowano jego racket, prawdopodobnie ze zbior贸w klasztoru jasnog贸rskiego. Na owej wystawie pokazano jednocześnie wspomniane przez autorkę oboje myśliwskie z tejże Jasnej G贸ry, sygnowane "Strisce". H. C. Strisce pracował r贸wnież w tym samym, co Weigel, czasie i r贸wnież we Wrocławiu, a jego rożek angielski zobaczyć można w dziale instrument贸w Metropolitan Museum w Nowym Jorku. We Wrocławiu notowano także kilku innych budowniczych instrument贸w dętych o podobnie brzmiącym nazwisku i z dużym prawdopodobieństwem spokrewnionych, jak Johann Christoph (a może i George) Stritzke (Stritzko, Stricke), Johann Georg Stritzke, Johann Wilhelm Stritzke (działał r贸wnież w Gdańsku). W 贸wczesnej Kopenhadze aktywny był w贸wczas jeszcze inny Johan (w Skandynawii przez jedno "n") Christian Stritzky.
Takie warianty pisowni nazwiska (a także imion - stąd nasze kłopoty z odczytywaniem ich inicjał贸w) były wtedy dość częste i dopuszczalne. Dlatego nie można wykluczyć, że wspomniany Weigel m贸gł być tym samym, co wymieniony przez autor贸w katalogu instrument贸w dawnego Śląskiego Muzeum Rzemiosła Artystycznego i Starożytności we Wrocławiu (Peter Epstein, Ernst Schreyer Schlesisches Museum f眉r Kunstgewerbe und Altert眉mer. F眉hrer und Katalog zur Sammlung alter Musikinstrumente, Breslau 1832, s. 49) Johannem Gottliebem Weigelt, tokarzem i budowniczym instrument贸w, zmarłym tamże 12 marca 1745 roku w wieku 34 lat i 11 miesięcy. W katalogu znalazły się bowiem aż trzy rożki angielskie sygnowane "H. Weigel", w tym dwa z kościoła Marii Magdaleny we Wrocławiu.
Herbert Heyde w jednej ze swych znakomitych prac (Musikinstrumentenbau in Preussen, Tutzing 1994, s. 408) wymienia budowniczego instrument贸w dętych Hansa Weigela, aktywnego we Wrocławiu w połowie XVIII w. Niemniej, jak dotąd, nie posiadamy żadnego namacalnego dowodu w postaci zapisu w dostępnych księgach miejskich czy parafialnych, potwierdzającego istnienie mieszkańca Wrocławia o takim nazwisku. W zachowanej liście uprawnionych do głosowania obywateli tego miasta (Breslauer Namensverzeichnis aller stimmf盲higen B眉rger) z 18 marca 1809 r. wymieniono za to aż siedmiu dorosłych, męskich Weigelt贸w, co dowodzi, iż nie brakowało takowych w poprzednim stuleciu. Nie ma natomiast na liście żadnego Weigela. Być może Rainer Sachs, znakomity badacz niemieckiej przeszłości Dolnego Śląska (w tym dziej贸w instrumentarstwa) kiedyś istnienie owego Weigela i jego imiona potwierdzi, a nawet i rozwiąże zagadkę wspomnianej tutaj sygnatury "I. C. Klaembf. 1732". Na razie brak ku temu wystarczających przesłanek.
Na koniec jeszcze o optymistycznej hipotezie wrocławskiego rodowodu rożka angielskiego i to w początkach XVIII w. Autorka posiłkuje się całym szeregiem prac poświęconych historii instrument贸w dętych drewnianych, w tym nieco archaiczną już monografią Philipa Bate Ob贸j od A do Z, wydaną przez PWM w 1974 r., a w oryginale napisaną w 1962 r., czyli p贸ł wieku temu. Posłużyła się także wieloma leksykonami od Encyklopedia Britannica począwszy po The New Grove Dictionary of Music and Musicians, choć zabrakło wyraźnie najobszerniejszego z nich tzw. MGG (Die Musik in Geschichte und Gegenwart). Polecam jednak przede wszystkim wyłącznie instrumentom muzycznym poświęconą trzytomową encyklopedię The New Grove Dictionary of Musical Instruments, pod red. Stanleya Sadie (London 1984). W haśle na temat oboju, ponownie autorstwa Philipa Bate (Oboe, t. 2, s. 800-801) czytamy: "Ob贸j tenorowy (ROŻEK ANGIELSKI), budowany o kwartę lub powszechniej o kwintę niżej od sopranowego, był z pewnością znany przed końcem XVII w. [...]. Pierwsze odnotowane użycie w orkiestrze to Dioclesian (1691) Purcella, ale wydaje się, iż wiele szanowanych autorytet贸w w tej dziedzinie jeszcze długo nie wiedziało o jego istnieniu. W pierwszych latach XVIII w. używany był przeważnie w kontekście wojskowym i partie na taille lub haute-contre de hautbois można znaleźć w wielu marszach ze zbioru Philidora [...]. Niewątpliwie użyto go r贸wnież w zespole Douze Grands Hautbois du Roi, pokazanym na anonimowej rycinie przedstawiającej koronację Ludwika XV w Reims w 1715 r." Czyli rożek angielski najwyraźniej powstał już pod koniec XVII w. i to wcale nie w okolicach Wrocławia. Niemniej rozumiem zachwyt wykonawcy grającego muzykę dawną na widok tak pięknego i niecodziennego instrumentu, dostarczającego także podpisanemu sporą dawkę adrenaliny.
BENIAMIN VOGEL

ROK LV • NR 10 • 15 MAJA 2011

Mysz w Ruchu


ROK LV • NR 10 • 15 MAJA 2011


2013r - Terminarz nadsy砤nia materia丑w


Biblioteka narodowa
Oficjalna witryna banku PKO BP

  Wstecz  Do g髍y  Napisz do nas  DrukujSkomentuj

Komentarze

Polemiki ci膮g dalszy ( Redakcja wyslano 2011-07-15 godz. 14:17 )  

 

© 2006-2009 Biblioteka Narodowa