Muzyka wsp蟪czesna
Relacje
Opera
Historia
P硑ty
Archiwum Artyku硑 Ksią縦i P硑ty Autorzy Koncerty Prenumerata Reklamy i Og硂szenia Forum Kontakt
P硑ty  Oblicza Orientu

Na Bliskim Wschodzie i w krajach P贸łnocnej Afryki, wyjąwszy szczeg贸lny przypadek Izraela, wsp贸łczesna "zaawansowana" kompozycja właściwie nie istnieje. Choć gdzieniegdzie (Syria, Liban, Egipt, Tunezja) działają orkiestry symfoniczne, wystawia się czasem europejskie opery, a zachodnia muzyka popularna bywa przyswajana także w "progresywnych" i "alternatywnych" odmianach, to tw贸rc贸w nowej muzyki w naszym rozumieniu tego pojęcia tam nie ma. Wytłumaczeniem tego stanu rzeczy jest zapewne niski poziom kształcenia muzycznego w europejskim sensie - bo przecież nie sama odmienność muzycznych tradycji, kt贸ra na przykład Chińczykom nie przeszkadza chłonąć nowszych i najnowszych technik kompozytorskich.

Nieliczni, działający w Europie i w Ameryce kompozytorzy arabscy nową muzykę zachodnią poznawali z dala od miejsca urodzenia. Najciekawszy z nich to urodzony w roku 1972 Jordańczyk Saed Haddad, kt贸ry po studiach w swoim kraju, a następnie w Izraelu i w Anglii (u George'a Benjamina), zamieszkał w Niemczech i kt贸rego muzyka cieszy się już sporym uznaniem.
Haddad jest Arabem należącym do niewielkiej w Jordanii (około trzy procent) mniejszości chrześcijańskiej. Wyrastał w tradycji miejscowej muzyki i r贸wnolegle, w szkole misyjnej, poznawał tw贸rczość europejską. Rodzimą muzykę studiował dogłębnie i świadomie starał się łączyć jej zasady z technikami zachodnimi. Po roku 2006 jego postawa wobec muzycznej syntezy kultur zmieniła się, podobnie jak w przypadku wielu kompozytor贸w chińskich i koreańskich: Haddad zrezygnował ze ścisłego trzymania się łatwo dostrzegalnych tradycyjnych wzor贸w (jak wszechobecne przedtem w jego utworach typowe skale oraz melodyczne i rytmiczne schematy), za ważniejszą uznając swobodę poszukiwań. Nie zrezygnował z dążenia do syntezy, kt贸ra - jego zdaniem - dokonuje się tak czy owak przez sam fakt przynależności do odmiennych kultur.
Odwrotną stroną takiego stanu rzeczy jest "podw贸jne wyobcowanie" - od europejskiej strony przejawia się ono w powierzchownym i stereotypowym spojrzeniu na muzykę i kulturę arabską, od arabskiej zaś w niezrozumieniu, z jakim nowoczesny tw贸rca spotyka się w swym kraju (Haddad wspomina, że kiedy zagrał sw贸j utw贸r znajomemu profesorowi muzyki w Jordanii, usłyszał: "Saed, jesteś moim przyjacielem i wybacz, że ci to powiem, ale moja siedmioletnia c贸rka gra lepiej").
Pierwsza i jedyna dotąd płyta w całości poświęcona jego utworom, wyr贸żniona przyznawaną co kwartał Nagrodą Niemieckiej Krytyki Muzycznej za najlepsze nagranie muzyki wsp贸łczesnej, skłania do bliższego zainteresowania się tw贸rczością Jordańczyka. Umieszczone na niej utwory powstały w ciągu zaledwie trzech lat (2004-2007), a mimo to ewolucja stylu jest wyraźna. Najstarszy, Le Contred茅sir na klarnet, waltornię i wiolonczelę brzmi dla europejskiego ucha najbardziej "po arabsku", m.in. z powodu użycia skal obejmujących interwał 3/4 tonu, bogatej ornamentyki, charakterystycznych wzor贸w melodycznych i rytmicznych. Nie ma tu w zasadzie polifonii, dominuje jeden głos melodyczny, choć bywają wykorzystane także harmoniczne właściwości nietemperowanych skal. Miłośnik贸w waltorni na pewno zachwyci cudowne brzmienie tego instrumentu w niezwykle elastycznym i intonacyjnie precyzyjnym wykonaniu (Saar Berger), także partie klarnetu i wiolonczeli budzą podziw subtelnością odcieni.
Momentami utwory Haddada można pomylić z tradycyjną muzyką arabską, po kilkunastu sekundach okazuje się jednak, że kształtowanie formy i nagłe zwroty akcji są z ducha europejskie, nowoczesne. Jego kompozycje mają specyficzny "opowiadający" charakter. Tak jest w dw贸ch utworach zatytułowanych On Love - w pierwszym solowym instrumentem jest arabska lutnia qanun, w drugim fortepian. Znajdziemy tu bogatą perkusję, m.in. darabukę i bandir, aurę brzmieniową w znacznym stopniu tworzą przestrojone instrumenty strunowe: harfa, gitara i mandolina, także pozostałym instrumentom kompozytor potrafi nadać zupełnie nieeuropejskie brzmienie.
W Les deux visages de l'Orient, pięciu miniaturach na skrzypce solo, Haddad wyszedł od złożonych struktur rytmicznych uzyskiwanych m.in. za pomocą ciągu Fibonacciego. Tytuł sugeruje konfrontację między europejskim widzeniem "orientu" (Orientalizm Edwarda Saida to ważna dla Haddada książka) a prawdziwą kulturą kraju, z kt贸rego tw贸rca pochodzi - podział ten jest podobno zaznaczony w partyturze, choć niewtajemniczonemu trudno go niekiedy wyczuć, co jednak nie przeszkadza zachwycić się subtelnością i wyrafinowaniem tej muzyki.
Siedem 脡tudes myst茅rieuses na fortepian jest już świadectwem odejścia od dosłowności w czerpaniu z zasob贸w rodzimej kultury. Niekt贸re z Etiud są hołdem dla kompozytor贸w (Aldo Clementi, Luigi Nono) i wykazują cechy ich muzyki, wszystkie cechuje złożoność i pomysłowość fakturalna i rytmiczna - na przykład iluzja przyspieszania przy zachowanym stałym pulsie w etiudzie Gravity. The Sublime na czternastu muzyk贸w jest odejściem r贸wnież od widocznego we wcześniejszych utworach prymatu melodii w muzyce o zaskakującym niekiedy przebiegu. Wpływ własnej tradycji, jak twierdzi kompozytor, przejawia się tu raczej pośrednio - przez praktyczne zastosowanie spostrzeżeń Al-Farabiego, arabskiego teoretyka muzyki z przełomu IX i X wieku.
W komentarzu do płyty czytamy, że Saed Haddad jest rzadkim przypadkiem tw贸rcy, kt贸rego dorobek się kurczy, ponieważ niezwykle krytyczny wobec siebie kompozytor wycofał z niego prawie wszystko, co napisał przed rokiem 2004. Zaglądając na jego strony internetowe możemy się jednak przekonać, że nowszych pozycji jest w nim wcale niemało, co budzi nadzieję, że kolejne płyty z jego muzyką będą przynajmniej r贸wnie atrakcyjne.


Haddad
Le Contred茅sir, On Love I, On Love II, Les deux visages de l'Orient, 脡tudes myst茅rieuses, The Sublime
Ensemble Modern, dyr. Martyn Brabbins, Franck Ollu
Wergo WER 65782 (2010)
KRZYSZTOF KWIATKOWSKI

ROK LV • NR 18 • 4 WRZEŚNIA 2011

Mysz w Ruchu


ROK LV • NR 18 • 4 WRZEŚNIA 2011


2013r - Terminarz nadsy砤nia materia丑w


Biblioteka narodowa
Oficjalna witryna banku PKO BP

  Wstecz  Do g髍y  Napisz do nas  DrukujSkomentuj

© 2006-2009 Biblioteka Narodowa