Muzyka wsp蟪czesna
Relacje
Opera
Historia
P硑ty
Archiwum Artyku硑 Ksią縦i P硑ty Autorzy Koncerty Prenumerata Reklamy i Og硂szenia Forum Kontakt
P硑ty  Niemieckie rozrachunki

Seria 脺ber die Grenze hinaus godna jest zainteresowania nie tylko z powod贸w sentymentalnych - niejeden meloman jeszcze ćwierć wieku temu uzupełniał skromną ofertę polskich sklep贸w atrakcyjniejszymi płytami wydanymi w krajach zaprzyjaźnionych, m.in. w NRD. Wśr贸d trzydziestu reedycji nagrań Eterny dokonanych przez tamtejszych artyst贸w dwie poświęcone są sztandarowym kompozytorom wschodnich Niemiec. Dorobek Hannsa Eislera z pewnością zasługuje na uznanie - poza hymnem NRD i pieśniami masowymi, nadal popularnymi, choć już nie wśr贸d mas, można w nim bowiem znaleźć wiele utwor贸w wartościowych, a nawet pięknych.

Zmarły pięćdziesiąt lat temu Eisler był uczniem Sch枚nberga (mistrz cenił go prawie tak, jak Berga i Weberna), przekonanym o doniosłości odkrycia "metody dwunastotonowej", i zarazem żarliwym komunistą, pragnącym swą muzyką trafiać do szerszych rzesz odbiorc贸w. Wiele spośr贸d jego najlepszych utwor贸w napisanych zostało w całości lub częściowo w technice dodekafonicznej: wymieniłbym tu zwłaszcza Palmstr枚m (znakomity "komentarz" do Pierrot lunaire, kt贸ry Sch枚nberg chętnie umieszczał w programach koncert贸w obok swego dzieła), kantatę Tagebuch op. 9, Małą symfonię op. 29, Symfonię kameralną op. 69, kameralne wariacje Vierzehn Arten den Regen zu beschreiben i Pięć utwor贸w na orkiestrę (dwa ostatnie pierwotnie były muzyką do film贸w).
Te sprzeczne zdawałoby się strony swej osobowości tw贸rczej Eisler starał się pogodzić w ten spos贸b, że także w muzyce dwunastotonowej dbał o maksymalną przystępność i zgodność z przyzwyczajeniami nawet mniej wyrobionych słuchaczy. Choć jego dodekafonia jest - choćby w por贸wnaniu z utworami Berga - zasadniczo ścisła, bez większych odchyleń od wyznaczonych serią następstw dźwięk贸w, to (poza pierwszymi opusami) linearne przebiegi zestrajają się w niej w konsonansowych i łagodnie dysonansowych wsp贸łbrzmieniach, melodie często mają prostą konstrukcję okresową, następstwa interwałowe są nietrudne do zaśpiewania itd.
Jeszcze w większym stopniu niż we wspomnianych utworach cechy te odnajdziemy w trwającej ponad godzinę Deutsche Sinfonie op. 50, kt贸rej większą część Eisler napisał w latach 1935--1937, uzupełniał zaś aż do roku 1947, a jeszcze w roku 1957, rok przed prawykonaniem w Berlinie Wschodnim, dodał do niej kr贸tki Epilog. W pierwszej części (Oh Deutschland, bleiche Mutter do tekstu Brechta) seria podana jest na początku, jednogłosowo, przez smyczki. Następnie słychać ją w odwr贸ceniach w budowanym przez ch贸r i orkiestrę fugato - gdyby nie wolne tempo, w kt贸rym nietrudno owe zabiegi dostrzec, słuchacz pewnie nie zdawałby sobie sprawy z tego, że ma do czynienia z muzyką pomyślaną według Sch枚nbergowskich zasad, co jeszcze trudniej zauważyć w kolejnych z czternastu części.
Niemiecka symfonia, kt贸ra pierwotnie miała nosić tytuł Konzentrationlager-Synfonie, poświęcona jest prześladowanym działaczom antyhitlerowskiego ruchu oporu oraz walczącym z kapitalizmem robotnikom i chłopom. Teksty pochodzą gł贸wnie od Brechta, a także od Juliusa Bittnera i samego kompozytora. Większą część stanowią pieśni na ch贸r i solist贸w z recytatorami, przedzielają je trzy dłuższe, fakturalnie i formalnie nieco bardziej złożone epizody orkiestrowe.
W ramach całości znajdują się dwie kantaty: Chłopska i Robotnicza (Pieśń o wrogu klasowym). Nieustannie powraca rytm powolnego, żałobnego marsza, liczne są nawiązania do Bacha i niemieckiej romantycznej pieśni i symfoniki, słychać echa tw贸rczości agitacyjnej (opr贸cz kr贸tkich fragment贸w z Międzynarod贸wki i niemieckich pieśni robotniczych Eisler zamieszcza kr贸tkie cytaty m.in. z własnej, słynnej Solidarit盲tslied), antyfonalne dialogi solist贸w i ch贸ru w Bauernkantate oraz recytacja przeplatana recytacją ch贸ru nadają kompozycji rys dydaktyczny.
Język dźwiękowy sugeruje pokrewieństwo z muzyką Sch枚nberga i Berga, ale tylko do pewnego stopnia - dominujący w Symfonii patos osiągnięty tu zostaje jakby bardziej bezpośrednio, w spos贸b bardziej trzeźwy niż w muzyce kręgu niemieckiego ekspresjonizmu, choć za pomocą wielu charakterystycznych dla niej środk贸w (jak choćby warczące frullata blachy).
W odr贸żnieniu od wspomnianych utwor贸w, w Symfonii trafiają się dłużyzny i fragmenty mniej interesujące. Mimo to utw贸r warto poznać i niejedno w nim zapada w pamięć, jak choćby poświęcona "bojownikom w obozach koncentracyjnych" passacaglia z czołowym motywem B-A-C-H, po schubertowsku nieco brzmiąca pieśń Erinnerung (Potsdam), w kt贸rej myląco pogodne, umieszczone w tragicznym muzyczno-słownym kontekście śpiewane zwrotki przedzielane są orkiestrowymi wybuchami, osiągającymi w końcu części apogeum agresywności (kiedy policja rozpędza demonstrant贸w). Przekaz słowny znajduje odpowiednik w dobitności muzycznych sformułowań, zar贸wno w partiach wokalnych, jak instrumentalnych.
Bardzo dobre jest wykonanie, zarejestrowane w roku 1988, a więc już pod koniec istnienia NRD, przez Rundfunkchor i Rundfunk-Sinfonie-Orchester Berlin pod dyrekcją Maxa Pommera. Soliści, z wyjątkiem dość niezgrabnego, "huczącego" basa Thomasa M枚wesa w Bauernkantate, brzmią znakomicie, zwłaszcza mezzosopranistka Uta Priew i baryton Andreas Sommerfeld, śpiewający, zgodnie z zaleceniami Eislera, ekspresyjnie, lecz bez egzaltacji. Szkoda tylko, że do wydanego wcześniej przez Berlin Classics nagrania, do nowej, bardziej atrakcyjnej okładki nie dodano ani wykorzystanych w Symfonii tekst贸w, ani nie opatrzono jej ciekawszym komentarzem, kt贸ry zresztą jest tu do przeczytania tylko w języku niemieckim.


EISLER
Deutsche Sinfonie op. 50
Gisela Burkhardt sopran; Uta Priew mezzosopran; Rosemarie Lang alt; Andreas Sommerfeld baryton; Thomas M枚wes bas; Martin Seifert, Stefan Lisewski narratorzy,
Rundfunkchor i Rundfunk-Sinfonie-Orchester Berlin, dyr. Max Pommer
Eterna-Berlin Classics 0300363BC (2012)


KRZYSZTOF KWIATKOWSKI

ROK LVI • NR 16/17 • 5 SIERPNIA 2012

Mysz w Ruchu


ROK LVI • NR 16/17 • 5 SIERPNIA 2012


2013r - Terminarz nadsy砤nia materia丑w


Biblioteka narodowa
Oficjalna witryna banku PKO BP

  Wstecz  Do g髍y  Napisz do nas  DrukujSkomentuj

© 2006-2009 Biblioteka Narodowa