Muzyka wsp蟪czesna
Relacje
Opera
Historia
P硑ty
Archiwum Artyku硑 Ksią縦i P硑ty Autorzy Koncerty Prenumerata Reklamy i Og硂szenia Forum Kontakt
Recenzje  'Chwila muzycznie szczęśliwa' Michał Bristiger o muzyce i krytyce

"Doświadczenie muzyczne jest niezbędnym warunkiem krytyki. Ale krytyk słuchający jest nie tylko słuchaczem, jego hedonistyczne doświadczenie musi wykroczyć poza płynący czas muzyczny, chronos, i przejść w nagły, syntetyczny ogląd przebiegu muzycznego. (...) W takiej chwili, muzycznie szczęśliwej, związek człowieka z muzyką staje się czymś ważnym i wtedy właśnie ważą się decyzje aktu krytycznego" (s. 92) - pisze Michał Bristiger. Wiele jego tekst贸w przypomina o związku człowieka z muzyką - nie tylko przez dokumentację chwil "szczęśliwych muzycznie" dla autora, ale i przez zachętę do ich przeżywania.
Myśl muzyczna. Studia wybrane II to praca wydana w ubiegłym roku z okazji dziewięćdziesiątych urodzin Profesora. Pierwszy tom o tym samym tytule ukazał się nakładem Instytutu Sztuki PAN dziesięć lat temu. Na najnowszą publikację złożyły się teksty o rozmaitej tematyce i r贸żnym czasie powstania: począwszy od pracy magisterskiej, napisanej na początku lat pięćdziesiątych, aż po szkice, kt贸re powstały po roku 2000. Część z nich była wygłaszana na kongresach, część ukazywała się w pismach, redagowanych czasem przez samego Autora. Teksty są na og贸ł zwarte, choć zdarzają się też bardziej obszerne studia.
Staranne wydanie w dużym formacie przypomina nieco album, kt贸ry, mimo swej nieporęczności, ujmuje przejrzystością i elegancją. Patrząc na zakres temat贸w, można odnieść wrażenie, że tytułowa myśl muzyczna naprawdę nie zna granic. Każdy, kto zetknął się wcześniej z tw贸rczością Autora, szybko odnajdzie jednak w tym gąszczu znajome ścieżki.
Zainteresowanie muzyką dawną, gł贸wnie XVI- i XVII-wieczną, łączy się z silną świadomością wsp贸łczesności, zwłaszcza z upodobaniem do muzyki pierwszej połowy XX wieku. Autor często podkreśla, że są to momenty kształtowania się i rozpadu systemu tonalnego. Okres obowiązywania tego systemu w muzyce dopiero z dzisiejszej perspektywy jawi się jako pewna zamknięta całość. Związki muzyki i języka - kolejny ważny element zainteresowań Michała Bristigera - okazują się istotne zar贸wno w aspekcie teoretycznym, w określeniu struktury i funkcji muzyki, jak i w związkach muzyki z mową w tw贸rczości wokalnej. Nie dziwi w tym kontekście, że szkice na temat opery i poezji dopełnia traktat o instrumentacji czy studium o sonorystyce, a w artykule o osobliwościach XVI-wiecznego słyszenia muzycznego wspomniane są dwa kluczowe zjawiska: improwizacja instrumentalna oraz renesansowa postawa wobec słowa.
Podejście analityczne i strukturalne idzie w parze z postulatem interpretacji i krytyki, a przede wszystkim - z szerokimi horyzontami filozoficznymi i literackimi.
Opr贸cz szkic贸w w książce znalazł się także bogaty materiał źr贸dłowy: XIX-wieczna rozprawa Karola Załuskiego na temat muzyki chińskiej, traktat Franciszka Mireckiego o instrumentacji, przekład hasła "opera" z leksykonu Johanna Georga Sulzera. Przywracanie nieznanych, ciekawych źr贸deł życiu naukowemu, literackiemu i muzycznemu to wielka zasługa Autora, kt贸ry trudzi się tym zadaniem od lat.
Uwagę czytelnika zwracają artykuły w obcych językach, napisane najczęściej po niemiecku albo w tak ważnym dla Profesora języku włoskim. W książce znalazły się też dwa literackie przekłady: Pigmaliona Jeana-Jacquesa Rousseau oraz rytmiczne tłumaczenie na włoski libretta Kr贸la Rogera Karola Szymanowskiego, dokonane wsp贸lnie z Paolem Emiliem Carapezzą, muzykologiem z Palermo. Ten obszerny materiał przypomina o miejscach pobytu i pracy Autora, o jego silnych i trwałych kontaktach międzynarodowych. Podobnie jak internetowe serie zeszyt贸w włoskich, niemieckich czy amerykańskich, zainicjowane przez niego w ostatnich latach, świadczą o przekonaniu, że polska muzykologia musi istnieć w łączności z innymi tradycjami badawczymi.
I wreszcie, w książce daje o sobie znać żywioł publicznych wystąpień i polemik. Znalazł się w niej głos z panelu o J贸zefie M. Chomińskim, głos w redakcyjnej dyskusji o socrealizmie na łamach pisma "De Musica" i referat wygłoszony na pierwszych Spotkaniach Muzycznych w Baranowie Sandomierskim.
Wszystko to sprawia, że Myśl muzyczną najlepiej czytać w kontekście innych działań Jubilata, przez pryzmat jego stałej aktywności badawczej, wydawniczej i organizacyjnej.
W tekstach zwraca uwagę przede wszystkim giętkość myśli i języka. Słownictwo jest bogate, sugestywne, a r贸wnocześnie jasne i zrozumiałe. Niewiele ma wsp贸lnego z naukowym żargonem, stanowi raczej przykład eleganckiej, literackiej polszczyzny, jaką posługuje się dzisiaj coraz mniej os贸b. Nawet język analityczny jest tak sugestywny, że wiele uwag łatwo zapada w pamięć. Lektura przychodzi czytelnikowi bez wysiłku, choć liczba i ranga poruszanych zagadnień mogłaby zapowiadać coś przeciwnego. Decyduje o tym m.in. brak przeładowania treści, umiejętność zaakcentowania najważniejszych zagadnień oraz trafnego, obrazowego dobierania cytat贸w. Autor często sygnalizuje i otwiera pewne problemy, nie roszcząc sobie pretensji do ich wyczerpania. Analiza jednej z wczesnoromantycznych pieśni kończy się znamiennym podsumowaniem. "Nasz model jest tylko sposobem włamania się do obrazu muzycznego istniejącego w naszej pamięci, jednym ze sposob贸w oglądu utworu, kt贸ry pragniemy najprz贸d jedną narzucającą się metaforą formy znaczącej całościowo ogarnąć, ażeby z kolei przejść do jego szczeg贸lnych, dalszych i chyba bardziej ukrytych miejsc". (s. 51)
Książka została podzielona przez wydawcę na pięć części: "Myśl muzyczna", "Prace teoretyczne", "Kultura włoska", "Opera" oraz "Z materiał贸w dawnych". "Myśl muzyczna" to najobszerniejszy i najbardziej wszechstronny dział. Muzykologia uprawiana przez Michała Bristigera okazuje się bardzo interdyscyplinarna, z tym jednak zastrzeżeniem, że "por贸wnywanie sztuk ze sobą jest tym płodniejsze, im silniej zostaną wyrażone ich odrębności" (s. 95). Teksty zawarte w tej części przypominają, że warto słuchać tego, co m贸wią o muzyce poeci, a inspiracje w muzykologii często czerpane są z innych dziedzin sztuki. Artykuł poświęcony traktatowi harmonii Ezry Pounda z jednej strony dokumentuje związki pisarza z muzyką, z drugiej, z wielką powagą traktuje jego uwagi na temat czasu muzycznego. Szkic o manieryzmie to dyskusja wok贸ł założeń historii sztuki i przydatności tego pojęcia w muzykologii. Pr贸ba analizy formy sonatowej w kwartecie B茅li Bart贸ka, podjęta w latach pięćdziesiątych, pomaga budować pełniejszy obraz historii muzyki XX wieku, kształtującej się na oczach Autora. Na warsztat analityczny brana jest także pieśń mało znanego tw贸rcy, Theodora Fr枚hlicha skomponowana do sł贸w Friedricha H枚lderlina, docenionego dopiero w ostatnim stuleciu. To w tej części pojawia się wreszcie tak ważne pojęcie krytyki, rozumianej jako wszechstronna refleksja nad poetyką kompozytorską oraz efekt głębokiego doświadczenia muzyki: "chodzi o domenę estetycznego doświadczenia, związaną z tworzeniem dzieł muzycznych - wyjaśnia Michał Bristiger - o doktrynę kształtowania muzyki, wiedzę o aktywnej świadomości artysty, jego intencjach, technikach, kt贸rymi się posługuje, znaczeniach, jakie tworzy i dla kt贸rych świat muzyczny w og贸le powstaje". (s. 91)
Prace teoretyczne poświęcone są lingwistyce i sonorystyce. Na plan pierwszy wysuwa się w nich świadomość metodologii i systemowości muzykologii jako dyscypliny, a także jej związku z innymi naukami.
Dział "Kultura włoska" dokumentuje m.in. długoletnią wsp贸łpracę z Uniwersytetem w Palermo, a w części poświęconej operze szczeg贸lne miejsce zajmuje Pasażerka Mieczysława Weinberga - utw贸r podejmujący tematykę Zagłady, często komentowany przez Autora w ostatnich latach i wystawiony w warszawskim Teatrze Wielkim.
Praca magisterska, napisana pod kierunkiem Zofii Lissy w 1954 roku, wraz z opublikowaną wcześniej rozprawą doktorską, przypomina o drodze naukowej Michała Bristigera. Sięgnięcie do tego tekstu po latach uświadamia, że muzykologia to dziedzina na wskroś historyczna, zawsze ściśle związana z aktualnym stanem nauki i filozofii. Autor jest jednym ze świadk贸w i spadkobierc贸w tej historii. Kluczowy okazuje się przy tym obiekt jego 贸wczesnych zainteresowań - teoria Ernsta Kurtha. Przenikają się w niej inspiracje naukowe, przesłanki filozoficzne, wiedza na temat form i harmonii funkcyjnej. Wyb贸r ten zwiastuje już p贸źniejszą wszechstronność i intuicję w kwestii wynajdywania znaczących postaci. Nazwisko Kurtha pada zresztą w wielu innych tekstach obok nazwiska Hansa Mersmanna. Szkoda jedynie, że do książki nie dołączono indeksu nazwisk. Opr贸cz praktycznej pomocy m贸głby on służyć jako mapa muzycznych i naukowych sympatii Autora. Choć, jeśli dobrze przyjrzymy się okładce, to właśnie na niej znajdziemy rząd nazwisk wypisanych błyszczącą, przezroczystą czcionką. Wymienione bez porządku alfabetycznego i hierarchii, wszystkie okazują się jednakowo ważne.
Znamienny wydaje się fakt, że publikacja, wydana w roku ważnej rocznicy, nie stanowi monografii czy syntezy, lecz serię studi贸w, kt贸re nie wyznaczają żadnego dominującego wątku. Właśnie ten typ książki oddaje najlepiej charakter tytułowej myśli muzycznej. Myśli dociekliwej, ruchliwej i czujnej, kt贸ra stara się niczego nie pomijać.

Michał Bristiger, Myśl muzyczna. Studia wybrane II, Warszawa 2011, Instytut Sztuki PAN, Nr ISBN/ISSN: 978-83-891010-20, ss. 362

EWA SCHREIBER

ROK LVI • NR 16/17 • 5 SIERPNIA 2012

Mysz w Ruchu


ROK LVI • NR 16/17 • 5 SIERPNIA 2012


2013r - Terminarz nadsy砤nia materia丑w


Biblioteka narodowa
Oficjalna witryna banku PKO BP

  Wstecz  Do g髍y  Napisz do nas  DrukujSkomentuj

© 2006-2009 Biblioteka Narodowa