Muzyka wsp蟪czesna
Relacje
Opera
Historia
P硑ty
Archiwum Artyku硑 Ksią縦i P硑ty Autorzy Koncerty Prenumerata Reklamy i Og硂szenia Forum Kontakt
P硑ty  JANACEK

Bohater legendy ukraińskiej, ataman kozacki Taras Bulba z noweli Gogola walczył w końcu XVII wieku z Polakami, ale Jana-czek sięgnął po ten temat w czasie wojny (1915-1918) - okropności, jakich wtedy po raz pierwszy w takiej skali doświadczała Europa, znalazły odbicie w dziele. Dedykował je "naszemu wojsku". Wyznawca idei panslawizmu i zawzięty rusofil nie m贸gł się pogodzić z klęską carskiej Rosji. Do postaci Bulby zachęciły go butne, przedśmiertne słowa atamana, gdy gorzał na stosie: "nie ma na świecie takiego ognia i mąk, kt贸re zniszczyłyby siłę rosyjskiego narodu". W oryginale mowa jest o niezniszczalnej sile narodu ukraińskiego, ale Janaczek czerpał z Gogola...
Czeski kompozytor, naturalista w symfonicznej narracji (podobnie jak Richard Strauss), w trzech częściach rapsodii opisał trzy śmierci: Andrzeja, syna Tarasa, kt贸ry zakochany w Polce przystał do wrog贸w i jako zdrajca zginął od wystrzału z ojcowskiej rusznicy (pierwotnie część nosiła tytuł Rzeź pod Dubnem), śmierć Ostapa, drugiego syna, zamęczonego przez Polak贸w (Kaźń warszawska) i okrutną śmierć samego Tarasa. Polskie triumfy kompozytor oddał wprowadzeniem rytmicznych motyw贸w mazura i krakowiaka, w tym wykonaniu bardzo plastycznych w części pierwszej (Allegro vivo w metrum 3/8) i mniej w części drugiej. To w tych tańcach nasi przodkowie mieli hasać, dysząc kozacką krwią.
Straszne rzeczy przyszło opowiadać dźwiękami filharmonikom Narodowej. Czy byli tego świadomi? Narracja snuje się tu, jak zwykle u Janaczka, w kilku wątkach naraz. Rozmaite dziwne i niesamowite (Janaczkowe w charakterze) dźwięki w sol贸wkach instrument贸w dętych i w akordach powinny dynamizować akcję, lecz nie zawsze tak się dzieje. W całej rapsodii trochę brak napięcia i finalnych kulminacji, poza oczywistą - z dzwonami i rosyjską, "stepową", szeroką frazą melodyczną w części trzeciej.
Suita Tańce laskie jest o wiele bardziej wyrazista. Może sprawił to fakt, że tylko ona została zarejestrowana (przez ekipę Andrzeja Sasina) nie w sali Filharmonii Narodowej, lecz w Studiu im. Lutosławskiego? W Suicie wyobraźnia słuchacza z łatwością tworzy tańczące postaci: przytupy i przyklęki chłopc贸w, kołysania dziewcząt, ich kroki i figury. Wdzięcznie przełamuje się major na minor, słychać dobitne synkopy i orkiestrowy fajerwerk w sz贸stym, ostatnim ogniwie Piła (ludowy oryginał obrazuje cięcie drzewa do palenia w zimie).
Janaczek, zbieracz folkloru i obserwator wiejskich obyczaj贸w, w tym wczesnym (op. 2) utworze wykorzystał sześć autentycznych melodii. Są wśr贸d nich tańce weselne: dwa Starodawne, zbliżone do poloneza, i śpiewny Błogosławiony, a także skoczny, kowalski Dymak i żartobliwy Czeladeński (z miejscowości Czeladna). Interpretacja orkiestry FN i Antoniego Wita potwierdza bardzo indywidualny spos贸b opracowywania ludowych temat贸w przez Janaczka. Kompozytor dochowuje im wierności, a jednocześnie wzbogaca, stosując harmoniczną "cierpkość", "skrzywienia" melodyczne, polifonizowanie; w kolejnych fazach tańc贸w gra wielobarwnością faktury.
W czasie, gdy powstawały Tańce laskie, Janaczek zebrał (w trzech zeszytach) ponad dwadzieścia narodowych tańc贸w z Moraw w fortepianowym układzie na dwie i cztery ręce. Niekt贸re z nich znajdujemy w tej właśnie Suicie, inne - w drugiej, zatytułowanej Tańce morawskie. Niesie ona folklor ugładzony, rzec można komercyjny. Instrumentacja niewiele ma wsp贸lnego ze stylem Janaczka. Pięć jej części pochodzi być może (zdawkowy komentarz w opisien płyty tego nie wyjaśnia) z naprędce spreparowanego i wystawionego w 1891 roku baletu R谩k贸s R谩k贸czy. Nagrany tu zestaw miał być efektowny, lecz słaba dramaturgia niweczy efekt: żywej, jarmarcznej Kołomyjce wyznaczono miejsce drugie, ostatnie zaś dwa tańce toczą się w tempach spokojnych.
Ta płyta Filharmonii Narodowej ustępuje nagraniom dzieł Szymanowskiego, Karłowicza, Lutosławskiego, Pendereckiego, dostępnym w seriach dla Naxosu. Cieszy, że naszej reprezentacyjnej orkiestrze bliska jest muzyka polska. Ale partytury Janaczka - owszem, dość trudne - nie powinny stanowić aż takiego wyzwania.


JAN脕ČEK
Taras Bulba, Tańce laskie, Tańce morawskie
Orkiestra Filharmonii Narodowej, dyr. Antoni Wit
Naxos 8.572695 (2012)
MAŁGORZATA KOMOROWSKA

ROK LVI • NR 20 • 30 WRZEŚNIA 2012

Mysz w Ruchu


ROK LVI • NR 20 • 30 WRZEŚNIA 2012


2013r - Terminarz nadsy砤nia materia丑w


Biblioteka narodowa
Oficjalna witryna banku PKO BP

  Wstecz  Do g髍y  Napisz do nas  DrukujSkomentuj

© 2006-2009 Biblioteka Narodowa