Muzyka wsp蟪czesna
Relacje
Opera
Historia
P硑ty
Archiwum Artyku硑 Ksią縦i P硑ty Autorzy Koncerty Prenumerata Reklamy i Og硂szenia Forum Kontakt
Recenzje  Wszystko o Bachu

Zawstydzająco niepokaźna była nasza biblioteczka poświęcona wielkiemu Janowi Sebastianowi. Pierwsze po wojnie w Polsce książki o Bachu (i chyba wtedy w og贸le pierwsze) - jeszcze skromne, choć czytelniczo atrakcyjne - zawdzięczaliśmy nie muzykologom, lecz literatom: Jarosławowi Iwaszkiewiczowi i Marii Kureckiej; nie liczę tu mocno zideologizowanego Almanachu pod redakcją Zofii Lissy, jaki ukazał się na dw贸chsetlecie urodzin kompozytora. Dopiero w początkach lat siedemdziesiątych przyswojono polszczyźnie podstawowe monografie autorstwa Alberta Schweitzera (w tłumaczeniu Marii Kureckiej i Witolda Wirpszy) oraz Ernesta Zavarsk媒'ego (w tłumaczeniu Marii Erhardt-Gronowskiej), Władysław Dulęba zaś opracował efektowny album z tekstami Bohdana Pocieja. Ten ostatni zasługuje na osobną wzmiankę, można go bowiem nazwać - jako autora dw贸ch książek o Bachu, wielu artykuł贸w i radiowego cyklu o Bachowskiej Sztuce fugi - wiernym apostołem kompozytora w Polsce. W Polskim Radiu sekundował mu Mirosław Perz kultowymi audycjami o kantatach lipskiego kantora, ostatnio słusznie wznowionymi.
Wszystko to jednak albo było już dość zdezaktualizowane, albo dotyczyło tylko wybranego aspektu tw贸rczości Bacha i najczęściej r贸wnież wymagało aktualizacji. Aż w końcu doczekaliśmy się: warszawskie wydawnictwo Lokomobila obdarzyło nas fundamentalną, obszerną i aktualną monografią Bacha autorstwa Christopha Wolffa (w tłumaczenia Barbary Świderskiej). Wprawdzie bowiem od wydania oryginalnej, angielskiej wersji książki upłynęło zaledwie dwanaście lat, autor sporządził dla polskiego przekładu Aktualizację stanu badań na rok 2011 (nb. pokazuje ona, jak szybko światowa bibliografia bachowska narasta nowymi publikacjami).
Kim jest Christoph Wolff? Można śmiało powiedzieć, że najwybitniejszym dziś znawcą życia i tw贸rczości Jana Sebastiana Bacha. Urodził się w 1940 roku w Solingen. Studiował grę organową, muzykologię i historię sztuki w Berlinie, Freiburgu i Erlangen. Karierę muzykologiczną kontynuował w Kanadzie (Toronto) i Stanach Zjednoczonych (Nowy Jork, Princeton). Od roku 1976 jest profesorem na Uniwersytecie Harvarda w Cambridge (Massachusetts), pełni też funkcję dyrektora Archiwum Bachowskiego w Lipsku, prezesa R茅pertoire des Sources Musicales, jest honorowym profesorem na Uniwersytecie we Fryburgu Bryzgowijskim, członkiem Amerykańskiego Towarzystwa Filozoficznego, Amerykańskiej Akademii Nauk i Sztuk, Saskiej Akademii Nauk w Lipsku, członkiem honorowym Fundacji Mozarteum w Salzburgu...
Kiedy przy tych wszystkich zajęciach miał czas na Bacha? Ot贸ż życiem i tw贸rczością tego kompozytora zajmuje się od lat, a jest także wybitnym znawcą dzieła Mozarta i w og贸le historii muzyki od wieku XVI po XX wiek. W roku 2000 w 250. rocznicę śmierci tw贸rcy Mszy h-moll opublikował po angielsku jego monografię, za kt贸rą rok potem otrzymał prestiżową Nagrodę Pulitzera. Książka wydana została już w kilkunastu językach. Znamienny jest jej oryginalny podtytuł - The Learned Musician - w polskim przekładzie brzmiący: Muzyk i uczony. Zamiarem autora było bowiem wykazanie, iż takie niezdobyte przez nikogo innego wyżyny kunsztu muzycznego osiągnął Bach nie tylko dzięki wrodzonemu talentowi, ale i dzięki zdobywanej pilnie przez całe życie wiedzy; iż był on nie tylko wybitnym praktykiem, ale też - w gruncie rzeczy - teoretykiem muzyki, nie tylko intuicjonistą, ale też racjonalistą muzycznym, i że obie te postawy harmonijnie ze sobą łączył.
Materiał swej książki Profesor ujął w dwunastu rozdziałach poprzedzonych prologiem i zakończonych epilogiem, rozdziały zaś tak mocno nasycił r贸żnoraką treścią, że słusznie opatrzył je tytułami, nadtytułami i podtytułami zarazem, tworzącymi quasi-polifoniczną strukturę znaczeniową - nasuwa się tu nieodparcie skojarzenie z Bachowskimi utworami organowymi, w kt贸rych jedną warstwę tworzy melodia chorałowa, drugą linia basu, trzecią głos lub głosy oplatające chorał. I tak rozdział pierwszy Źr贸dła talentu muzycznego i kształtowanie zainteresowań nosi nadtytuł Eisenach, 1685-1695 i ma podtytuły, czyli tytuły podrozdział贸w: Ambrosius Bach i jego rodzina, Atmosfera domu, miasta, dworu, szkoły i kościoła; rozdział drugi Fundamenty ma nadtytuł Ohrdruf, 1695-1700 i podrozdziały Pod opieką starszego brata, Muzyczne początki Sebastiana.
W ten spos贸b siedem pierwszych rozdział贸w nakreśla początek chronologii życia i tw贸rczości Jana Sebastiana Bacha: od Eisenach, gdzie się urodził i wzrastał, przez Ohrdruf, gdzie osieroconym dziesięciolatkiem zaopiekował się starszy brat, Johann Christoph, przez L眉neburg, w kt贸rym piętnastoletni Sebastian jako ch贸rzysta w Szkole św. Michała po raz pierwszy musiał radzić sobie sam, następnie przez jego pierwszy kilkumiesięczny pobyt w Weimarze, praktykę organistowską w Arnstadt i M眉hlhausen (1703-1708), ponowny, ale już dłuższy pobyt w Weimarze w charakterze nadwornego organisty (1708-1714) i kapelmistrza (1714-1717), aż wreszcie do K枚then, gdzie - jako kapelmistrz księcia Leopolda von Anhalt-K枚then - wszechstronnie się rozwijał, korzystając z dobrodziejstw książęcego mecenatu. W roku 1723 w życiorysie kompozytora następuje decydująca zmiana - w lutym przyjeżdża Bach do Lipska, aby przedstawić swe umiejętności Radzie Miasta, a po kilku miesiącach uzyskuje stanowisko kantora kościoła św. Tomasza, zachowując jednak tytuł kapelmistrza K枚then.
Ostatniemu, najdłuższemu okresowi jego życia, wyznaczonemu 27-letnim pobytem w Lipsku, poświęcone są pozostałe rozdziały monografii: 8. Nowa definicja dostojnego urzędu (Kantor i dyrektor muzyczny w Lipsku: lata dwudzieste); 9. Muzyk i uczony (Kontrapunkt teorii i praktyki); 10. Przekraczając granice konwencji (Nowe, nietypowe zadania: lata trzydzieste); 11. Śpiewający ptaszek i goździki dla pani domu (Życie osobiste i zawodowe); 12. Rozważając przeszłość, teraźniejszość i przyszłość (Ostatnia dekada: lata czterdzieste). Przytaczam ich tytuły i nadtytuły (z żalem rezygnując z podtytuł贸w), aby wskazać nie tylko na ich urodę, ale i na sygnalizowane za ich pośrednictwem łagodne przejście od opartego na porządku chronologicznym opisu do interpretacji i uog贸lniającej syntezy, kt贸rej ostateczną postać dał autor w Epilogu Bach i idea "muzycznej doskonałości".
Christoph Wolff wykazuje niebywałą erudycję i skrupulatność badawczą. Zresztą wszechstronna (nie tylko kompozytorska) działalność Bacha: jako kapelmistrza, koncertmistrza i - jak byśmy dziś powiedzieli - multiinstrumentalisty, a przede wszystkim niezr贸wnanego organisty; jako eksperta w dziedzinie budowy instrument贸w, zwłaszcza organ贸w; jako organizatora koncert贸w, nauczyciela gry na instrumentach i śpiewu, znawcy poezji niemieckiej i łacińskiej, liturgii luterańskiej oraz zagadnień teologicznych - wymaga od badacza doskonałej znajomości tych i wielu innych, pokrewnych dziedzin. Autor daje przy tym świadectwo tytanicznej pracy, odwagi stawiania hipotez i kunsztu ich udowadniania. Trzeba bowiem pamiętać, że chociaż dorobek kompozytorski Bacha - mimo doznanych znacznych strat - zachował się do naszych czas贸w w imponującej liczbie kompozycji, mn贸stwo źr贸deł świadczących o życiu codziennym kompozytora przepadło jednak w czeluściach historii.
Jednym z nich mogła być jego korespondencja. Domyślamy się, że musiał ją prowadzić - najpierw osobiście, potem za pośrednictwem Johanna Eliasa Bacha, bratanka, kt贸rego uczynił swym sekretarzem. Niestety, niewiele z niej zostało: trochę list贸w, kwit贸w, poświadczeń. Pozostał też Nekrolog - napisany przez syna kompozytora Carla Philippa Emanuela i przez Agricolę - ukazujący Bacha kompozytora, wszechstronnego muzyka, nauczyciela i człowieka, oddanego męża i ojca. Ale to raczej wszystko. Przy niedostatku bezpośrednich źr贸deł trzeba przeto odwoływać się do źr贸deł pośrednich. Christoph Wolff jest z nimi obznajomiony jak nikt inny, buduje z ich pomocą szeroki kontekst dla czas贸w i środowiska bachowskiego. Podaje - dajmy na to - szczeg贸łową genealogię kompozytora, przytacza rozkład nabożeństw w kościołach arnstadzkich, sporządza listę muzyk贸w kapel dworskich w Weimarze i K枚then, zestawia projekty i ekspertyzy organ贸w wykonane przez Bacha, odtwarza plan Capelle, czyli galerii muzycznej Himmelsburga, ujawnia rachunek wystawiony Bachowi przez właściciela gospody, analizuje budżet muzyczny dworu w K枚then, wyszczeg贸lnia instrumenty z prywatnej kolekcji kompozytora itp. Informacje te wkomponowuje w wartką opowieść o nim.
Dzięki temu dowiadujemy się o Bachu niemal wszystkiego, co można o nim wiedzieć. Z radością zatem należy powitać ukazanie się na polskim rynku wydawniczym tej znakomitej encyklopedii Bachowskiej. Wypełniła ona dotkliwą i już doprawdy kompromitującą lukę (Bach nosił wszakże nieobojętny dla nas tytuł nadwornego kompozytora kr贸la polskiego...). Książka w dodatku została wydana nader starannie. Wzbogaca ją - bardzo tu na miejscu - apendyks Kontekst polski w muzyce i sztuce czas贸w J.S. Bacha, zawierający liczne ilustracje: reprodukcje dzieł sztuki, ryciny z epoki saskiej oraz szkic Jakuba Sity o sztuce powstałej w kręgu polskiego dworu Wettyn贸w. Słowa uznania należą się - za wyśmienite tłumaczenie - Barbarze Świderskiej, kt贸ra w gąszczu terminologii muzycznej, teologicznej i wszelkiej innej bez trudu odnalazła ścieżkę dobrej, co więcej - ładnej polszczyzny. Nie bez znaczenia dla jakości polskiego przekładu okazała się konsultacja naukowa, jakiej udzielił Szymon Paczkowski, sam autor cennej rozprawy Styl polski w muzyce Johanna Sebastiana Bacha. I wreszcie pochwalić trzeba Wydawnictwo Lokomobila, kt贸re zadbało o staranną redakcję, korektę, szatę graficzną (linoryt Janiny Kraupe-Świderskiej na okładce), także o pożytki, jakie dają aneksy (kronika życia kompozytora, mapy miejsc z nim związanych, luterański kalendarz liturgiczny, koszty utrzymania w XVIII-wiecznych krajach niemieckich).

Christoph Wolff Johann Sebastian Bach - muzyk i uczony, tłum. Barbara Świderska; Jakub Sito August mocny, August III i ich ministrowie - promotorami architektury i sztuki w osiemnastowiecznej Warszawie, Warszawa 2011, Lokomobila, ss. 700, ilustr., bibliografia, indeksy: tematyczny utwor贸w J.S. Bacha, tytułowy kompozycji, osobowy.

KRZYSZTOF BILICA

ROK LVII • NR 2 • 20 STYCZNIA 2013

Mysz w Ruchu


ROK LVII • NR 2 • 20 STYCZNIA 2013


2013r - Terminarz nadsy砤nia materia丑w


Biblioteka narodowa
Oficjalna witryna banku PKO BP

  Wstecz  Do g髍y  Napisz do nas  DrukujSkomentuj

© 2006-2009 Biblioteka Narodowa