Muzyka wsp蟪czesna
Relacje
Opera
Historia
P硑ty
Archiwum Artyku硑 Ksią縦i P硑ty Autorzy Koncerty Prenumerata Reklamy i Og硂szenia Forum Kontakt
Opera  Przyjemne z pożytecznym

  Jos Houben, Fot. Christophe Raynaud de Lage  
  Jos Houben, Fot. Christophe Raynaud de Lage  
Ulokowany nieopodal paryskiego dworca p贸łnocnego Th茅芒tre des Bouffes du Nord jest miejscem wyjątkowym. Zbudowany w 1876 roku, pierwotnie nazywał się Th茅芒tre Moli膷re i działał prężnie aż do drugiej wojny światowej. P贸źniej nastąpiły dla niego lata o wiele trudniejsze, aż do roku 1974, kiedy Micheline Rozan i Peter Brook objęli dyrekcję i nadali teatrowi obecną nazwę. Wchodząc dziś do zupełnie niepozornego z zewnątrz budynku, nie spos贸b nie zachwycić się jego naznaczonym przez historię pięknem. Od czasu, kiedy Brook postanowił powierzyć dyrekcję teatru Olivierowi Mant茅i i Olivierowi Poubelle, miejsce coraz silniej zaznacza swoją obecność na muzycznej mapie Paryża. Tylko w zeszłym sezonie można tam było zobaczyć i usłyszeć premierę O Mensch! Pascala Dusapina, ostatni recital Gustava Leonhardta i spektakl Max Black Heinera Goebbelsa. W obecnym sezonie przygoda muzyczno-teatralna trwa, czego doskonałym przykładem jest nowa realizacja R茅pertoire, fragmentu większej całości - Staatstheater Mauricio Kagla.
R茅pertoire, określany przez kompozytora jako Szenisches Konzertst眉ck, jest niespełna godzinną serią około stu sytuacji dźwiękowych i/lub teatralnych. Epizody zostały rozpisane przez Kagla w partyturze łączącej fragmenty zapisu nutowego, rysunki oraz szczeg贸łowe opisy, w kt贸rych autor precyzuje przebieg danej akcji oraz zasady konstrukcji potrzebnych do niej instrument贸w-rekwizyt贸w. Tytuł utworu, powstałego w 1970 roku, wskazuje najprawdopodobniej na eksperymentalny aspekt dzieła - mamy bowiem do czynienia ze swoistym katalogiem, ba, arsenałem nowych instrument贸w i źr贸deł dźwięku. W swoim Repertuarze Kagel porusza kilka innych kwestii, kt贸re w latach siedemdziesiątych ubiegłego stulecia były aktualnościami, serwując je w charakterystycznym dla siebie, komicznym sosie.
Zza ustawionych w głębi sceny trzech parawan贸w wychodzą kolejno aktorzy, wykonujący następujące po sobie sytuacje dźwiękowe. Używają do tego rozmaitych narzędzi: od przedmiot贸w codziennego użytku, przez konwencjonalne instrumenty muzyczne, kończąc na instrumentach "niekonwencjonalnych", skonstruowanych wedle zamysłu kompozytora, specjalnie z myślą o tym spektaklu. Co charakterystyczne, zgodnie z założeniami Kagla, są one swoistym przedłużeniem ciał wykonawc贸w: dość wymienić liczne "perkusjonalia" zintegrowane z tułowiem, przedłużenie aparatu oddechowego przypominające dmuchawki południowoamerykańskich Indian (czyżby był to ślad świadczący o pochodzeniu kompozytora?) albo płytkę z pleksiglasu, kt贸rej rezonatorem jest jama ustna muzyka (akcja pod tytułem Mundtrommel). Kilka scen R茅pertoire ma także wyraźne konotacje seksualne (najlepszym przykładem akcja zatytułowana Onanie) - w udzielonym niemieckiej telewizji wywiadzie kompozytor tłumaczy, że łatwość i bezpośredniość w podejmowaniu tej tematyki to także element jego latynoskiego dziedzictwa kulturowego.
Troje aktor贸w oraz występująca z nimi para reżyserska (Jos Houben i Fan莽oise Rivalland) stworzyli spektakl na sw贸j spos贸b dwuznaczny: z jednej strony całość jest bardzo śmieszna, z drugiej zaś wykonawcy zdają się podchodzić nawet do najbardziej komicznych zadań ze śmiertelną powagą. Przypominają oni przez to aktor贸w Latającego Cyrku Monty Pythona, znanych z błyskotliwego humoru i najbardziej niedorzecznych sytuacji, kt贸rym stawiają czoło z kamienną twarzą (ciekawym zbiegiem okoliczności brytyjski kolektyw zaczął działać w 1969 roku, czyli niespełna dwa lata przed premierą Repertuaru; w 1975 roku wykorzystał zaś pomysł Kagla na imitowanie stąpającego konia za pomocą łupin kokos贸w w swoim Świętym Graalu). Pod względem wizualnym pythonowskie są także momenty, kiedy zza parawan贸w wyłaniają się same rekwizyty, bez aktor贸w - trochę jak w animacjach Terry'ego Gilliama.
W przypadku R茅pertoire trudno wypowiadać się konwencjonalnie na temat jakości wykonania muzycznego - w każdym razie mogę z całą pewnością stwierdzić, że utw贸r Kagla był prawdziwą ucztą dla ucha. Nie spos贸b nie wspomnieć Georgesa Jailleta i Richarda Harrisona - konstruktor贸w wszystkich akcesori贸w, kt贸rymi aktorzy tak sprawnie się posłużyli. Jeśli chodzi o stronę teatralną, m贸głbym jedynie postawić zarzuty "rozmycia" sceny Onanie (nie sądzę, że ze względu na obecność dzieci) w por贸wnaniu z inscenizacją hamburską, przygotowaną pod okiem autora, słabe rozegranie epizodu z Mundtrommel, kt贸ry ma przecież ogromny potencjał dźwiękowy i wizualny, oraz dłużyzny w jednej z ostatnich scen. Mimo tych drobnych uwag sądzę, że aktorzy przygotowali spektakl z godnym podziwu zdyscyplinowaniem, co przyniosło jak najbardziej pozytywne skutki.
Akcja na pierwszy rzut oka sprawia wrażenie całkiem przypadkowej - przysłuchawszy się jednak temu, co oglądamy, zdołamy odkryć zamysł strukturalny kompozytora. Odniosłem wrażenie, że Kagel pogrupował akcje według kryterium sposobu wydobywania dźwięku (pocieranie, uderzanie, dęcie...) oraz rodzaju rezonator贸w (chordofony, idiofony, membranofony...). Przedstawia tym samym pełny i uporządkowany "repertuar" nowych instrument贸w i możliwości wykonawczych (Exotica z 1972 roku są z kolei swoistym repetytorium wiedzy o instrumentach pozaeuropejskich). Kompozytor zdaje się też nawiązywać do wsp贸łczesnej mu problematyki rozwoju muzyki elektroakustycznej (przypomnijmy, że Kagel mieszkał w Kolonii i miał do dyspozycji Studio Muzyki Elektronicznej Siemensa) - operuje dźwiękami konkretnymi (dzwonki hotelowe, wiertarki) i "syntetyzuje" nowe brzmienia. Wypowiada się r贸wnież językiem muzyki akusmatycznej, w kt贸rej źr贸dła dźwięk贸w pozostają dla nas nieznane (w przypadku R茅pertoire dobiegają one zza parawan贸w). Akcję kontrapunktują sceny czysto teatralne (na przykład Grosse Koalition, między Budeswehr Helm a Zylinderhut) oraz nawroty wcześniejszych motyw贸w.
Kagel stworzył dzieło, w kt贸rym treści "poważne" tworzą doskonałą symbiozę z lekkim humorem i groteską. Znamienne, że w teatrze pojawiła się liczna grupa bardzo poważanych przez kompozytora widz贸w w wieku do dziesięciu lat. Przy okazji bardzo śmiesznego spektaklu odebraliśmy ciekawą lekcję instrumentoznawstwa alternatywnego. Czeg贸ż chcieć więcej?


Mauricio Kagel: R茅pertoire. Kierownictwo muzyczne: Georges Jaillet i Richard Harrison, reżyseria: Jos Houben, Françoise Rivalland i Emily Wilson, scenografia: Jacques Gabel, kostiumy: Eve Ragon. Premiera w Th茅芒tre des Bouffes du Nord w Paryżu 22 lutego 2013.
STANISŁAW SUCHORA

ROK LVII • NR 8 • 14 KWIETNIA 2013

Mysz w Ruchu


ROK LVII • NR 8 • 14 KWIETNIA 2013


2013r - Terminarz nadsy砤nia materia丑w


Biblioteka narodowa
Oficjalna witryna banku PKO BP

  Wstecz  Do g髍y  Napisz do nas  DrukujSkomentuj

© 2006-2009 Biblioteka Narodowa