Muzyka wsp蟪czesna
Relacje
Opera
Historia
P硑ty
Archiwum Artyku硑 Ksią縦i P硑ty Autorzy Koncerty Prenumerata Reklamy i Og硂szenia Forum Kontakt
Recenzje  Feliks Nowowiejski w nowej odsłonie


Książka Ireneusza Wyrwy poświęcona aspektom wykonawczym utwor贸w organowych Feliksa Nowowiejskiego zasługuje na szczeg贸lną uwagę. Jest to praca doktorska obroniona na Katolickim Uniwersytecie Lubelskim, gdzie autor jest adiunktem. Jest owocem wieloletnich badań tw贸rczości jednego z najwybitniejszych organist贸w polskich oraz ideał贸w stylistycznych muzyki organowej przełomu XIX i XX wieku.
Warsztat naukowy autora wyr贸żnia się bogatą, ugruntowaną znajomościa przedmiotu połączoną z doświadczeniem dojrzałego artysty, a pracy o takim charakterze dotkliwie dotąd brakowało. Ze względu na dużą wartość spostrzeżeń autora oraz wzorowy spos贸b historycznego podejścia do tekstu muzycznego, książka jest cenna nie tylko dla organist贸w, r贸wnież dla dociekliwych adept贸w wielu gałęzi wykonawstwa artystycznego.
Rola, jaką Feliks Nowowiejski odegrał w historii naszej muzyki organowej nie ma precedensu. Nazywany "ojcem organistyki polskiej XX wieku", był bodaj najwybitniejszym polskim wirtuozem i improwizatorem, autorem najbardziej znacznego dorobku (pozostawił dziewięć symfonii organowych), stworzył podwaliny szkoły improwizacji organowej w Polsce, gdy dziedzina ta nie była przedmiotem nauczania; był wreszcie popularyzatorem koncertowego repertuaru organowego kiedy jeszcze nasze zainteresowanie w tą dziedziną było znikome, a tradycji recitali nie było. Poza licznymi koncertami, wiele lat przedstawiał dzieła organowe z r贸żnych kręg贸w stylistycznych na antenie Polskiego Radia.
Tw贸rczość Nowowiejskiego, choć za życia kompozytora cieszyła się dużą popularnością (I Symfonię wykonywał m.in. w Sainte-Sulpice w Paryżu sam Marcel Dupr茅!), po jego śmierci była przez polskich organist贸w niemal całkowicie niezrozumiana i niedoceniana - przede wszystkim z racji braku odpowiedniego instrumentarium. Przenosząc jego utwory na instrumenty o odmiennej charakterystyce brzmienia, karykaturalnie je zniekształcano, znajdując pow贸d by ująć im wartości. Ponadto, wymagania techniczne sporej części utwor贸w Nowowiejskiego stanowiły barierę dla organist贸w nie mających odpowiedniego warsztatu.
Ireneusz Wyrwa podjął pr贸bę przywr贸cenia tej tw贸rczości należnego miejsca w dorobku polskiej muzyki organowej. Integralną częścią publikacji jest nagranie dw贸ch Symfonii organowych Nowowiejskiego na dołączonej do książki płycie. Autor uzasadnia w książce kryteria swych wybor贸w estetycznych dotyczących nagrania, podejmuje też pr贸bę odtworzenia dźwiękowego ideału Nowowiejskiego; przedstawia biografię kompozytora, drogę edukacji, analizuje przyswojony w młodości repertuar, postawy estetyczne mistrz贸w, z kt贸rymi zetknął się w czasie studi贸w w Berlinie i Ratyzbonie, szczeg贸łowo odtwarza też i analizuje instrumentarium Nowowiejskiego oraz nieliczne zachowane wskaz贸wki interpretacyjne.
Istotny jest tu przedstawiony przez autora kontekst historyczny - lata aktywności Nowowiejskiego to czas kształtowania się nowej koncepcji estetycznej muzyki kościelnej (powstanie ruchu cecyliańskiego, kt贸ry silnie wpłynął na charakter jego tw贸rczości), a także formowania się nowego ideału instrumentarium organowego (wpływ Orgelbewegung, jakże nieszczęśliwy w skutkach na ziemiach polskich).
Pozornie zaburzona proporcja objętości rozdział贸w nie związanych bezpośrednio z gł贸wnym tematem pracy pozwala ujrzeć postać Nowowiejskiego w rozległej perspektywie. Bardzo cenna
jest tu rozbudowana część biograficzna, w kt贸rej autor sprostował i uzupełnił wiele fakt贸w; stworzył z niej rodzaj "książki w książce". Dużą wartość ma także część poświęcona og贸lnemu om贸wieniu tw贸rczości Nowowiejskiego. Autor dokonał tu krytyki źr贸deł oraz zwr贸cił uwagę na błędy wsp贸łczesnych wydań (część rękopis贸w kompozycji niewydanych padła ofiarą bezkrytycznych przer贸bek jednego z syn贸w kompozytora, dokonywanych w celu przystosowania repertuaru do wymagań wykonawc贸w). Ireneusz Wyrwa stworzył także bezcennej wartości katalog tematyczny dzieł organowych Nowowiejskiego, zawierający incypity utwor贸w oraz informacje na temat źr贸deł drukowanych.
Sednem rozprawy jest szczeg贸łowa analiza brzmienia instrument贸w Nowowiejskiego oraz historyczne sposoby ich registracji (znakomitych przykład贸w jej praktyki dostarczają oryginalne wałki crescendowe). Rozważania te uzasadniają środki interpretacyjne podjęte przez Wyrwę w czasie przygotowań do wykonania muzyki kompozytora. Nagrania dokonał na instrumencie Walckera z sali koncertowej UMFC w Warszawie - organach o pozornie niejednolitej stylistyce, posiadających jednak w dużej mierze walory odpowiadające estetyce niemieckich organ贸w przełomu XIX i XX wieku. Priorytetem było dlań osiągnięcie plastyczności brzmienia, wykorzystanie bogatej palety barw, niezależnych od skokowych zmian skali dynamicznej. Autor przedstawił dzieła Nowowiejskiego w całkiem nowej, historycznie ukierunkowanej odsłonie, w pewnym sensie przywracając je potomności.
Znakomita praca Ireneusza Wyrwy jest niezwykle inspirująca. To spowiedź artysty odtwarzającego drogę do własnej interpretacji, opartej na źr贸dłach z epoki. Opracowanie - poza niekwestionowaną wartością faktograficzną - ma więc jeszcze jedną niebagatelną zaletę: stanowi piękny drogowskaz dla historycznie zorientowanego wykonawstwa.

Ireneusz Wyrwa Problematyka wykonawcza utwor贸w organowych Feliksa Nowowiejskiego w świetle pogląd贸w estetycznych kompozytora, Lublin 2011, Wydawnictwo KUL, ss. 374, ilustr., płyta CD, katalog utwor贸w organowych, streszczenie w języku angielskim, indeksy.

MAGDALENA OLIFERKO

ROK LVII • NR 10 • 12 MAJA 2013

Mysz w Ruchu


ROK LVII • NR 10 • 12 MAJA 2013


2013r - Terminarz nadsy砤nia materia丑w


Biblioteka narodowa
Oficjalna witryna banku PKO BP

  Wstecz  Do g髍y  Napisz do nas  DrukujSkomentuj

© 2006-2009 Biblioteka Narodowa