Muzyka wsp蟪czesna
Relacje
Opera
Historia
P硑ty
Archiwum Artyku硑 Ksią縦i P硑ty Autorzy Koncerty Prenumerata Reklamy i Og硂szenia Forum Kontakt
Opera  Francesconi na otwarcie

  Allison Cook (Markiza) i Robin Adams (Valmont), Fot. Rudy Amisano  
  Allison Cook (Markiza) i Robin Adams (Valmont), Fot. Rudy Amisano  
Westergasfabriek to wybudowana w 1885 roku gazownia, kt贸ra wraz z otaczającym ją Westerparkiem przeistoczyła się dziesięć lat temu w tętniący życiem kompleks kulturalny odwiedzany codziennie przez mieszkańc贸w Amsterdamu. Właśnie tam, 1 czerwca, zainaugurowano tegoroczny Holland Festival: premierą opery Quartett Luki Francesconiego, opartej na sztuce Heinera M眉llera pod tym samym tytułem, nawiązującej do Niebezpiecznych związk贸w Pierre'a Choderlosa de Laclos. Quartett, wystawiony po raz pierwszy 26 kwietnia 2011w mediolańskim Teatro alla Scala, rok p贸źniej zaś w ramach Wiener Festwochen, trafia na afisz już po raz trzeci, co w przypadku utworu wsp贸łczesnego jest dużym sukcesem.
Uwerturze towarzyszy projekcja wideo na przezroczystym ekranie oddzielającym publiczność od "zawieszonej" w powietrzu, prostokątnej klatki sceny. Po kr贸tkim locie w przestworzach animacja prowadzi nas do salonu eleganckiego h么tel particulier, gdzie rozegra się akcja dramatu. Odnajdujemy w nim Markizę de Merteuil (Allison Cook), kt贸ra w samotności rozmyśla o swoim byłym kochanku - Wicehrabim de Valmont (Robin Adams). Jej słowa i gesty od razu wskazują na toczącą się w niej walkę między pożądaniem a obowiązującą etykietą. Markiza oddaje się erotycznym marzeniom, doskonale zobrazowanym za pomocą pojawiających się znikąd, pieszczących jej ciało par rąk. Kres tym rozmyślaniom kładzie wejście Valmonta, kt贸ry zaskoczywszy Markizę w dwuznacznej pozycji, przywołuje ją do porządku, m贸wiąc, że "ludzie ich obserwują". Wypowiadając te słowa, Wicehrabia wskazuje na widownię, podkreślając tym samym teatralność sytuacji. Wkr贸tce między byłymi kochankami dochodzi do kł贸tni na tle postępującej z wiekiem utraty atrakcyjności. Kł贸tnia prowadzi do zakładu: Valmont, kt贸ry kocha Madame de Tourvel, ma udowodnić, że potrafi uwieść młodą, cnotliwą Volanges. Wkr贸tce zaczyna się rozgrywka, kt贸ra toczy się jednocześnie w umysłach i między dwojgiem protagonist贸w - Markiza wciela się w Wicehrabiego i zabiega o względy Madame de Tourvel, Valmont zaś przyjmuje postać Tourvel, kt贸ra stara się pozbyć zalotnika. Owa rozgrywka, oscylująca wciąż między żądzą a savoir-vivre, prowadzi do kolejnych wybuch贸w emocji i w końcu do chwili zwątpienia obojga protagonist贸w. Ten moment zobrazowano swoistą stop-klatką: bohaterowie zamierają w bezruchu, wyświetlane w tle wideo odmalowuje ich ukryte myśli, marzenia i obawy. Po chwili refleksji Valmont i Markiza powracają do gry, kt贸ra wkr贸tce wymknie im się spod kontroli i okaże się fatalna w skutkach. Valmont pod postacią zhańbionej Madame de Tourvel, postanawia popełnić samob贸jstwo. Sekunduje mu w tym Markiza, podając Wicehrabiemu zatrute wino. Tuż przed śmiercią Valmont oznajmia, że to jego "ostatni występ" - najwyraźniej całe życie jest teatrem. Scena finałowa po śmierci Wicehrabiego przywodzi na myśl zakończenie Si贸dmego kontynentu Hanekego - Markiza postanawia zniszczyć sw贸j dom i majątek, by poszukać wyzwolenia w samozagładzie.
Francesconi stworzył muzykę, kt贸ra bardzo inteligentnie buduje atmosferę i wspiera akcję sceniczną. Wszystko zaczyna się od piano misterioso, kt贸re wymaga od słuchaczy maksymalnego skupienia. Z tego stanu wytrącił mnie dziwny hałas za plecami. Po chwili dźwięk się powt贸rzył, tym razem jednak z drugiej strony sali - dopiero wtedy zdałem sobie sprawę, że to nagranie tnących nożyczek, kt贸re skutecznie wprowadza trudny do zdefiniowania nastr贸j niepewności. Z innych "niemuzycznych" odgłos贸w warto też wymienić trzask wyładowań elektrycznych oraz warczenie ps贸w, ilustrujące zwierzęcą stronę osobowości dystyngowanych bohater贸w.
Stosunkowo mała orkiestra w pojedynczej obsadzie (prowadzony przez wspaniałą Susannę M盲lkki Ensemble Giorgio Bernasconi) została wsparta nagraniami dużego zespołu symfonicznego i ch贸ru, rozbrzmiewającymi co pewien czas w przestrzennej projekcji dźwięku. Instrumentacja Quartett nawiązuje do akcji opery, kt贸ra według didaskali贸w rozgrywa się między rewolucją francuską a trzecią wojną światową - co tłumaczy jednoczesną obecność klawesynu i elektroniki. Muzyka Francesconiego jest barwna i bogata - język dźwiękowy jest w zasadzie atonalny, choć nie stroni od modalizm贸w, na przykład w powracających flażoletach skrzypiec przy wt贸rze fletu, ani od fragment贸w osadzonych w tonalności, jak choćby przepięknej kantyleny wiolonczeli w połowie dzieła.
Także w sposobie traktowania warstwy wokalnej kompozytor wykazał się dużą inwencją oraz dbałością o sp贸jność z tekstem libretta. Śpiewacy, kreujący bohater贸w wcielających się w osoby płci przeciwnej, oddają te metamorfozy głosem. Zar贸wno barytonowa partia Valmonta, jak sopranowa Markizy operują bardzo szeroką skalą, zahaczającą w pierwszym przypadku o wysoki tenor, w drugim - uwzględniającą niskie dźwięki altowe. Żeby zamiany r贸l były jeszcze płynniejsze, Francesconi poddaje głosy subtelnym transformacjom elektronicznym w czasie rzeczywistym. Warto zaznaczyć, że wyposażeni w mikrofony artyści wypowiadają niekt贸re frazy "normalnym" tonem, co zwiększa autentyczność przekazu.
Quartett to p贸łtorej godziny muzyki najwyższej pr贸by w doskonałym wykonaniu. To także inteligentna reżyseria 艛lexa Oll茅, kt贸ry dzięki połączeniu ekspresyjnej gry aktor贸w z animacjami wideo uwypuklił kontrast między brutalną cielesnością bohater贸w a intymnością ich stan贸w duchowych. Opera Francesconiego, jakkolwiek nie napawa optymizmem, jest prawdziwą ucztą muzyczną i teatralną, a tym samym nadaje się znakomicie na rozpoczęcie festiwalu tak wielkiej rangi. Moją uwagę zwr贸ciła też wypełniona do ostatniego miejsca sala Westergasfabreik. Wśr贸d premierowej publiczności znalazła się nowa para kr贸lewska w osobach Wilhelma Aleksandra Orańskiego i jego żony Maximy. Takiego zainteresowania muzyką wsp贸łczesną można sobie życzyć nie tylko w Polsce, ale i w innych krajach na świecie.


Luca Francesconi Quartett. Kierownictwo muzyczne: Susanna M盲lkki, reżyseria: 艛lex Oll茅, scenografia: Alfons Flores, kostiumy: Lluc Castells. Teatro alla Scala w koprodukcji z Wiener Festwochen.
STANISŁAW SUCHORA

ROK LVII • NR 14 • 7 LIPCA 2013

Mysz w Ruchu


ROK LVII • NR 14 • 7 LIPCA 2013


2013r - Terminarz nadsy砤nia materia丑w


Biblioteka narodowa
Oficjalna witryna banku PKO BP

  Wstecz  Do g髍y  Napisz do nas  DrukujSkomentuj

© 2006-2009 Biblioteka Narodowa