Muzyka wsp蟪czesna
Relacje
Opera
Historia
P硑ty
Archiwum Artyku硑 Ksią縦i P硑ty Autorzy Koncerty Prenumerata Reklamy i Og硂szenia Forum Kontakt
Opera  Nareszcie w Europie

Podczas gdy Awinion szykuje się do Festiwalu Teatralnego, miejscowa opera sprawiła swej publiczności nie lada niespodziankę na zakończenie sezonu, wystawiając po raz pierwszy we Francji A Death in the Family amerykańskiego kompozytora Williama Mayera. Chodzi o przedstawienie nowojorskiego Center for Contemporary Opera - przygotowane przez węgierskiego reżysera R贸berta Alf枚ldiego i angielską dyrygentkę Sarę Jobin - kt贸re zdobyło gł贸wną nagrodę na zeszłorocznym Festiwalu i Konkursie Operowym w Segedynie, zostało też uznane za najlepszą inscenizację operową przez widz贸w stacji Arte.
William Mayer studiował na Yale University (z przerwą na służbę wojskową, kt贸rą odbył w Japonii jako agent amerykańskiego kontrwywiadu), następnie zgłębiał tajniki kompozycji pod kierunkiem Rogera Sessionsa w ramach Juilliard Summer School i w Mannes College of Music pod opieką Feliksa Salzera. Uczył się prywatnie dyrygentury u Emanuela Balabana w Nowym Jorku, orkiestracji u Otto Lueninga, a w Columbia-Princeton Electronic Music Center poznawał nowe techniki kompozycji u Prila Smileya. W jego bogatym dorobku obok oper, dzieł symfonicznych i kameralnych ważne miejsce zajmują balety, komedie muzyczne i utwory dla dzieci. Jest r贸wnież tw贸rcą licznych madrygał贸w i oratori贸w.
Mayer nie poddał się presji zwolennik贸w radykalnych technik dźwiękowych i pozostał wierny systemowi tonalnemu, co w połowie minionego stulecia oznaczało świadome wycofanie się poza nawias ewolucji muzycznej. Nic dziwnego, że nazywano go "zacofanym konserwatystą", "pierwotniakiem" i "niepoprawnym neoromantykiem", określając jego tw贸rczość obraźliwym mianem "prostackiej i anachronicznej". Mayer podążał jednak własną drogą i z ironicznym, choć odrobinę zdziwionym uśmiechem obserwował, jak wyrasta na coraz powszechniej szanowanego "proroka" nowej teorii przystępności muzyki. Dziś każde wykonanie jego utwor贸w w Stanach szczelnie wypełnia sale koncertowe, a zachwyca się nimi znaczna część krytyk贸w, kt贸rzy podkreślają naturalne piękno, głębię i szlachetność emocji w muzyce Mayera. Dotyczy to r贸wnież trzyaktowej opery A Death in The Family, kt贸rej prapremiera w 1983 roku zakończyła się ogromnym sukcesem.
Inspiracją opery była głośna powieść autobiograficzna Jamesa Agee'a (m.in. scenarzysty Nocy myśliwego z Robertem Mitchumem), osadzona w kontekście Wielkiego Kryzysu i opowiadająca o losie skrajnie zubożałych rodzin. Kryzys pogłębił też nier贸wności społeczne, przede wszystkim w konsekwencji trwającej od lat segregacji rasowej. Mayer, autor libretta do swojej opery, oparł się na powieści Agee'a i na jej adaptacji teatralnej autorstwa Tada Mosela (All the Way Home), przeni贸sł jednak historię do roku 1915.
Akcja rozgrywa się w ciągu jednego dnia w miasteczku Knoxville, gdzie zebrało się czternaścioro krewnych dw贸jki protagonist贸w: małżeństwa Jaya i Mary Lynch Follet贸w. Jay, niepijący alkoholik, a zarazem niezwykle oddany i kochający ojciec, nie bacząc na protesty żony, zabiera synka Rufusa do okolicznych bar贸w, na zabawy i do sklep贸w. Chłopiec zagaduje ojca o swoje pochodzenie, pr贸bując dociec, dlaczego jest obiektem kpin r贸wieśnik贸w. Przyczyną wydaje się imię Rufus, pochodzące od jednego z czarnosk贸rych przodk贸w matki. Ta ostatnia pr贸buje znaleźć pocieszenie w bezgranicznym zawierzeniu się Bogu. Niezachwianą wiarę Mary wykorzystuje spowiednik, ojciec Jackson, bez skrupuł贸w wyznaczający wszelkie normy postępowania w jej domu, czemu gwałtownie sprzeciwia się rodzina kobiety. Kiedy skł贸cone małżeństwo dąży wreszcie do zgody, ich szczęście przerywa tragedia: Jay ginie w wypadku samochodowym, rzekomo pod wpływem alkoholu.
Reakcją na ten dramat są celnie nakreślone przez Mayera emocje bohater贸w: od przytłaczającego cierpienia, poprzez nieprzystający do sytuacji histeryczny śmiech, aż po gniew Andrew, brata Mary, kt贸ry nie może pojąć, dlaczego siostra modli się do Boga o przebaczenie. Ta panorama ludzkich uczuć wykracza poza jednostkową historię, odwołując się do uniwersalnego b贸lu istnienia, strachu przed śmiercią i poczucia samotności w obliczu czyhających zagrożeń.
W dziele Mayera trudno nie dopatrzyć się analogii z Wozzeckiem Berga i Świętą z Bleecker Street Menottiego. R贸żnica polega na tym, że A Death in The Family ma wydźwięk pozytywny, choć pozbawiony wszelkiego sentymentalizmu. Jest w niej nadzieja, wynikająca z przeświadczenia, że sedno naszej siły leży w rodzinnej solidarności i miłości najbliższych.
W tę stronę zmierza inscenizacja R贸berta Alf枚ldiego: finezyjna, unikająca zbędnego patosu, bezlitośnie obnażająca ludzkie słabości, paradoksalnie wyciągająca z nich tchnące ciepłem przesłanie. Reżyser rozgrywa akcję w minimalistycznej scenografii, ograniczonej do symbolicznego domu-sześcianu i ruchomych ścian, zawężających lub otwierających przestrzeń sceniczną. Zręcznie wykorzystano umieszczoną na środku skrzynię, odgrywającą rodzinny st贸ł, kredens i kufer na zabawki, oraz kukłę synka Jay i Mary, kt贸rą z czasem zastąpi chłopiec-statysta. Najważniejszym elementem inscenizacji jest jednak wyostrzona w szczeg贸łach, po mistrzowsku prowadzona gra aktorska, otwierająca tekst libretta na nowe interpretacje. Szczeg贸lny podziw wzbudzają śpiewacy kreujący Mary i Jaya - węgierska sopranistka Adrienn Miksch i francuski baryton Philippe Brocard - imponujący świetnie wyszkolonymi głosami i ekspresyjną osobowością sceniczną. Zresztą cała obsada, złożona w większości z młodych solist贸w amerykańskich, przedstawia najwyższy poziom.
Sara Jobin na czele Orkiestry Symfonicznej Segedynu umiejętnie podkreśla walory na wskroś lirycznej partytury, zdradzającej wpływy Barbera i Menottiego, ale też Bernsteina i Previna, nawiązującej chwilami do muzyki gospel i nowoorleańskiego jazzu. Dyrygentka uwypukla rozedrganą fakturę i wymowne przyśpieszenia tempa, akcentuje zilustrowane dysonansami napięcia między Jay i Mary, czuwając zarazem nad pełnią brzmienia orkiestry, kt贸rej soczyste akordy symbolizują typowo amerykańską wiarę w lepszą przyszłość.
To prawda, Mayer nie zrewolucjonizował języka muzycznego, ale jego specyficzna wyobraźnia dźwiękowa zapewniła mu niepodważalne miejsce w historii muzyki amerykańskiej. Jest szansa, że dzięki inicjatywie Opery w Awinionie tw贸rczość Mayera zagości też w Europie.


William Mayer A Death in the Family. Kierownictwo muzyczne: Sara Jobin, reżyseria: Robert Alf枚ldi, scenografia: Gergely Z枚ldyz. Premiera w Op茅ra-Th茅芒tre d'Avignon 9 czerwca 2013.
LESZEK BERNAT

ROK LVII • NR 14 • 7 LIPCA 2013

Mysz w Ruchu


ROK LVII • NR 14 • 7 LIPCA 2013


2013r - Terminarz nadsy砤nia materia丑w


Biblioteka narodowa
Oficjalna witryna banku PKO BP

  Wstecz  Do g髍y  Napisz do nas  DrukujSkomentuj

© 2006-2009 Biblioteka Narodowa