Muzyka wsp蟪czesna
Relacje
Opera
Historia
P硑ty
Archiwum Artyku硑 Ksią縦i P硑ty Autorzy Koncerty Prenumerata Reklamy i Og硂szenia Forum Kontakt
Recenzje  Niezbędnik mahlerowski

Bibliografia książek i artykuł贸w wykorzystanych przez Ryszarda Daniela Golianka przy pisaniu Przewodnika po muzyce Mahlera - nowego polskiego opracowania o sztuce austriackiego tw贸rcy - obejmuje szesnaście pozycji, w tym trzy polskie. Jak na ogrom światowej literatury mahlerowskiej, to bardzo niewiele, jak na dorobek polskich mahlerolog贸w - całkiem sporo. Dodajmy, że wśr贸d wykorzystanych tekst贸w znalazł się dawny artykuł autora z Encyklopedii Muzycznej PWM (Część biograficzna, t. 6), artykuł Jarosława Mianowskiego z czasopisma "Muzyka" oraz jedyna w naszej literaturze przedmiotu książka poświęcona w całości muzyce austriackiego kompozytora - Mahler Bohdana Pocieja. Z pewnym zdziwieniem stwierdziłem brak innej pracy Pocieja, opublikowanych w 1978 roku Szkic贸w z p贸źnego romantyzmu, w kt贸rej muzykolog omawia wszystkie symfonie Mahlera w kolejności ich powstawania. Ponieważ Golianek przyjął podobny układ w swoim Przewodniku po muzyce Mahlera, dziwi pominięcie w bibliografii tej akurat pozycji. Być może została potraktowana jako swoisty "prequel" Pociejowego opus magnum (bo dopiero w nim swoje przemyślenia autor rozwinął i uporządkował), ale ze względu na oddźwięk, z jakim się w贸wczas spotkała, oraz wagę dla złaknionych informacji meloman贸w, chyba warto ją było uwzględnić.
Oczywiście, opracowanie Golianka jest adresowane do innego czytelnika (większa część materiału ukazywała się cyklicznie na stronie Dwutygodnik.com), toteż inną funkcję ma spełniać. Książka Pocieja nie była przecież z założenia pracą popularyzatorską (tę rolę odegrała z konieczności), Przewodnik po muzyce Mahlera z założenia nią jest, co warunkuje zar贸wno spos贸b zorganizowania materiału, jak narrację. "Dziełom muzycznym Mahlera - pisze autor w pierwszym rozdziale - ułożonym w chronologicznej kolejności ich powstawania, zostały poświęcone kr贸tkie szkice, w kt贸rych zawarto istotne kwestie dotyczące poszczeg贸lnych kompozycji. Z uwagi jednak na fakt, że każdy z tych szkic贸w dotyczy przy okazji nieco odmiennego aspektu muzyki mistrza, można traktować tę książeczkę jako drogę do poznawania muzyki Mahlera w powiązaniu z biografią artysty, jego poglądami, a także kontekstami kulturowymi jego tw贸rczości kompozytorskiej". Cel, jaki postawił przed sobą autor, wydaje się ambitny, zważywszy na niewielką objętość opracowania (nieco ponad 120 stron). Z punktu widzenia czytelnika w osiągnięciu tego celu niewątpliwie pomaga przejrzysta struktura książki.
Golianek dzieli materiał na dwie części, z kt贸rych pierwsze osiemnaście rozdział贸w obejmuje wprowadzenie, om贸wienie w chronologicznym porządku powstawania utwor贸w Mahlera, poczynając od kantaty Das klagende Lied, kończąc na X Symfonii. Część tę zamyka rozdział zatytułowany Mahleromania, w kt贸rym autor pokr贸tce charakteryzuje recepcję muzyki austriackiego kompozytora w XX wieku, efektownie przywołując wspomniany kontekst kulturowy, ilustrując zaś oddziaływanie Mahlera na potomnych wyrazistymi i sugestywnymi przykładami: filmem Kena Russella Mahler (1974) oraz tw贸rczością jazzmana Uri Caine'a. Objętość żadnego z tych rozdział贸w nie przekracza sześciu stron - i to wliczając materiał ilustracyjny. Tytuły rozdział贸w analitycznych, będące zarazem tytułami omawianych utwor贸w, zaopatrzono szczeg贸łowymi podtytułami: "Das klagende Lied. Problemy gatunkowe i tradycja wagnerowska", "III Symfonia. Ontologia i porządkowanie świata", "VII Symfonia. Muzyka natury i orkiestra totalna", "IX Symfonia. W stronę Nowej Muzyki" - to tylko kilka przykład贸w świadczących o zapowiedzianym w pierwszym rozdziale rozszerzaniu problematyki interpretacyjnej o kolejne grupy zagadnień. Dobrym przykładem tej metody jest om贸wienie I Symfonii, w kt贸rym zasygnalizowano problemy związane z periodyzacją tw贸rczości Mahlera ze względu na tożsamość rozumienia techniki kompozytorskiej we wszystkich p贸źniejszych dziełach symfonicznych kompozytora. Podtytuł rozdziału ("Idee muzyki programowej") dobrze określa jego specyfikę: autor celnie analizuje zagadnienie programowości w tw贸rczości Mahlera, istotną dla zagadnień omawianych w kolejnych częściach opracowania (problematyka ta zajmuje ważne miejsce w badaniach autora od początku jego kariery naukowej: w 1998 roku opublikował pracę Muzyka programowa XIX wieku. Idea i interpretacja).
Golianek zwraca r贸wnież uwagę na przemyślenie i przepracowanie tradycji romantycznej. Podjęcie tych zagadnień w pierwszych rozdziałach pozwala, jak wspomniałem wyżej, na wprowadzanie w dalszej części element贸w nowych, dotyczących na przykład zagadnień eschatologicznych. Tu zn贸w uwaga: w odr贸żnieniu od prac Pocieja, metafizyka i eschatologia nie są podstawowymi kluczami do otwarcia symfonicznego wszechświata Mahlera przed czytelnikiem-słuchaczem, choć odgrywają rolę istotną. Zgoda, zagadnienia psychologiczno-charakterologiczne są ze światem ducha sprzężone nierozłącznie, nie można ich jednak rozpatrywać w oderwaniu od biografii, choćby od skłonności ambicjonalnych, kr贸tko m贸wiąc - od całego kontekstu biograficznego.
Autor stara się zachować proporcje, czasem jednak coś zgrzytnie, a wtedy profesorskie zdanie wyda się czytelnikowi nazbyt upraszczające i powierzchowne, choć autorytatywne ("Zrozumienie tych trudnych prawd i doznanie nieodwracalności zasad egzystencjalnych wyzwala nastawienie pesymistyczne, rezygnację i melancholię" s. 76). Jeśli ten akurat passus zwr贸cił moją uwagę, to dlatego, że w całości pracy jest jednym z nielicznych wyjątk贸w, tym więc wyraźniej go widać.
Omawianie wszystkich rozdział贸w nie ma większego sensu. Po przeczytaniu całości nasuwa się jednak pytanie: czy z kilkunastu drobnych element贸w da się złożyć całość, kt贸ra pozwoli czytelnikowi zrekonstruować Mahlerowski mikrokosmos? Tak, w pewnych świadomie wąsko zakreślonych granicach. Niewątpliwą pomocą służą zwięzłe analizy konstrukcyjne i fakturalne każdego z omawianych utwor贸w, podane w spos贸b dostępny nawet dla nie-muzyk贸w.
Brak przykład贸w nutowych wynika z przyjętego założenia: adresatami książki nie są w pierwszym rzędzie muzycy i muzykolodzy. Opracowanie ma dotrzeć raczej do melomana - "oświeconego dyletanta", osłuchanego nieco w muzyce Mahlera lub mającego zamiar dopiero poznać jego utwory. Co prawda, w XVIII wieku wszyscy "oświeceni dyletanci" potrafili grać na jakichś instrumentach, a przynajmniej znali nuty, świat jednak cały czas się rozwija i życie się upraszcza. Poza tym przykłady nutowe zwiększyłyby objętość książki i koszt jej wydania, co oczywiście nie oznacza, że przy okazji wznowienia nie można by się o to pokusić (choć z drugiej strony, książka straciłaby w贸wczas stricte popularyzatorski charakter i "celowałaby" już w innego czytelnika, więc może niewarta sk贸rka za wyprawkę?).
Ostatnie dwadzieścia stron opracowania Golianka to przedruk wspomnianego wyżej artykułu sprzed trzynastu lat, zamieszczonego oryginalnie w Encyklopedii Muzycznej PWM. To był dobry pomysł. Kr贸tka biografia i charakterystyka tw贸rczości autora Wunderhornu stanowią swoiste repetytorium problematyki zawartej w szkicach z części pierwszej, dające jej syntetyczny zarys. Słowem, zainteresowani czytelnicy otrzymali od wydawcy staranny pod względem merytorycznym "niezbędnik", wprowadzający w świat fascynujący meloman贸w od pokoleń.
Na efektownej okładce książki Ryszarda Daniela Golianka przykuwa uwagę reprodukcja fragmentu Fryzu Gustawa Klimta. Fragmentu Beethoven. Dobrze wybranego. Bo to groźna muzyka.


Ryszard Daniel Golianek Przewodnik po muzyce Mahlera, Ł贸dź 2012, Akademia Muzyczna im. G. i K. Bacewicz贸w w Łodzi / Narodowy Instytut Audiowizualny, s. 127, ilustracje, bibliografia.

LECH KOZIŃSKI

ROK LVII • NR 18 • 1 WRZEŚNIA 2013

Mysz w Ruchu


ROK LVII • NR 18 • 1 WRZEŚNIA 2013


2013r - Terminarz nadsy砤nia materia丑w


Biblioteka narodowa
Oficjalna witryna banku PKO BP

  Wstecz  Do g髍y  Napisz do nas  DrukujSkomentuj

© 2006-2009 Biblioteka Narodowa